مىبرند . الحق آبادى و معمورى شهر پتربورغ از رودخانه‌هاى مذكور است . همچنانكه در وقتى كه به كلى يخ مىكند روى رودخانه آمده بطريق چاه چندين جا و مكان مىسازند ، و سوارخ مىكنند و هر روزه آمده اگر يخ كرده مىشكنند و آب برداشته بخانه‌هاى خود مىبرند . نقصى كه دارد اين است كه اگرچه آب تند مىرود ، اما كثافات « 1 » و فضلات خانه‌ها ، و مكان‌ها ، و كوچه‌ها ، از زير زمين راهها ساخته‌اند كه داخل رودخانه مىشود و آب مىبرد . مقالهء سيم : در بيان وضع عمارات و خانه‌ها و كوچه‌هاى شهر كه در سمت جنوبى رودخانهء بزرگ واقع است : ابتدا كوچه‌هائى كه در اين شهر ساخته‌اند ، بعضى بسيار عريض است ، كه به قدر يكصد قدم بيشتر يا كمتر عرض آنها مىشود كه رودخانه در وسط آن كوچه‌ها جارى است و بعضى نيز عرض وسيع دارد كه بجاى رودخانه بلوار واقع است و وجه تسميه بلوار تحرير خواهد شد . و بعضى چندان عرض ندارد و هفتاد قدم ، الى پنجاه قدم عرض آنها مىشود و در وسط هيچ چيز واقع نيست كه از هر طرف و هر سمت خواسته باشند عبور مىنمايند ، و طول اين كوچه‌ها از پنج ورث راه ، هست الى نيم ورث ، كه تمام آن‌ها را راست و به خط مستقيم ساخته‌اند . اما كوچه‌هائى كه به قدر صد قدم يا بيشتر عرض دارد ، و پنج ورث و چهار ورث طول دارد ، و رودخانه در وسط آنها واقع مىباشد ، به اين وضع است كه از هر دو طرف رودخانه هر طرفى بيست و پنج قدم يا كمتر يا بيشتر ، راه قرار داده‌اند . و بعد از آن ، به خط مستقيم خانه‌ها را راست يكديگر كه بهيچ‌وجه پيش و پس ندارد ، بنا كرده‌اند ، و اين راه را به قدر يك ذرع از سمت لب رودخانه كه محجر « 2 » آهن است و يك ذرع از سمت مقابل آن كه شالدهاى خانه‌ها مىباشد يك چهارم از اصل زمين بلند كرده ، سنگ صاف تراشيدهء بزرگ فرش كرده‌اند . و چوبها در زير زمين و سرستانها در روى زمين در بغل همين سنگ‌بست ، به‌جهت استحكام كار كرده‌اند كه مردان و زنان و اشخاصى كه پياده راه ميروند از روى همين سنگ بست از دو طرف راه رفته از وسط كوچه عبور نمايند ، و وسط آن را كه به قدر بيست قدم كمتر يا بيشتر مىشود از سنگ قلمبه در كمال استحكام فرش كرده‌اند . گاريت‌هاى چهار اسبه دو تا سه تا در بغل يكديگر به راه ميرود و عراده و سوار و مطلق معبورين و حيوانات نيز از همين ميانه راه ميروند و به سمت سنگ‌بست كه مختص پياده رفتن است يكى از اينها عبور نمىنمايند . و آن كوچه‌هائى كه بلوار در ميان آنها واقع است نيز به همين نسبت از دو طرف سنگ‌بندى را وارد و بلوار اين است كه بجاى همان رودخانه‌ها كه در كوچه‌ها جارى است وسط كوچه را يك ذرع كمتر از زمين بلند كرده ، دور آن را سنگ‌بست مضبوط كرده‌اند ، و روى آن را خاك نرم ملايم ريخته‌اند و از دو طرف آن درختهاى بلندقد خوش‌تركيب ، و چمن سبز به خط مستقيم ، در كمال صفا و پاكيزگى نشانيده و ساخته‌اند و محجرهاى « 3 » چوبى كار گذاشته‌اند و وسط حقيقى همانجا را كه پنج شش ذرع عرض دارد خاك ملايم ريخته هموار كرده‌اند .

--> ( 1 ) - متن : كسافات ( 2 ) - متن : معجر ( 3 ) - متن : معجرهاى